West-Vlaamse Gidsenkring
0032 (0)50 346545 fax 0032 (0)50 345395
Westvlams voeh begunnuhrs: sjette heevn
Kontraksjches
In’t Westvlams kujje dikkerst'n hiejele zinn'n vervang'n deur iejen woe'ert, zoewe eh bitje g'lik in ’t duts moa toen nog ekstrehmer. 'k hon eh kieje eh simpel voewerbeeltje geev'n omt eh bitje duddelukker te moakn. Aj in ’t ahbehjin wilt zegg'n "Ik kan U verzekeren dat ik de door U zopas aangehaalde acties niet ondernomen heb", toen kujje hiejel die zinne in iejene kieje in ’t Westvlams zehhn:
"Jommojakkundoen". Zoewe simpel iz dattus, ge ziejet, Westvlams is zo simpel g'lik of dat ’t groewet is, en lik of danmme getoggd en: wieder zegg'n olles kortuhr, dus ’t nis nieje damme’t stif groewet doen!
Noch eh poar voewerbeeld'n:
- Hothoanjoat: Gelieve in de actuele omstandigheden van enige kalmte blijk te geven
- Huhziehiezehkezot: U vergist zich schromelijk
- Belangelanstnnie: Ik kan U met aandrang verzekeren dat hetgeen U beweert geheel en al uit de lucht gegrepen is
Vervoehing'n van oenvervoehbaoruh ding'n
Dur zin eh hiejeln boewel persoewen, zoewel in ’t inkelvoed g'lik int miejervoed, moa ge moe nie pijzn danze doar int ahbehjin etwot mij doewen. Dat moeddehkih gedoan zin, en wuk ister nu beetre dahnt Westvlams om doar ehneind'an te moak'n! Muh goan der drekt eh kiej'invliengn meh e poar klassikkuhrs:
JA
- 1e persoon enkelvoud: Joak
- 2e persoon enkelvoud: Joaj/Joag
- 3e persoon enkelvoud: Joan'n (mannelijk), Joas (vrouwelijk) en Joat (onzijdig)
- 1e persoon meervoud: Jom/Jow
- 2e persoon meervoud: Joaj/Joag
- 3e persoon meervoud: Joans
NEE
- 1e persoon enkelvoud: Nink
- 2e persoon enkelvoud: Nij/Nejeg
- 3e persoon enkelvoud: Niejen'n (mannelijk), Niejens (vrouwelijk) en Niejet (onzijdig)
- 1e persoon meervoud: Nim
- 2e persoon meervoud: Nij/Nejeg
- 3e persoon meervoud: Nihns
Verdubbling i uuzze klaps
J et da verre overols, oj e taele behint te klappn, moej de vervoehing va zien e en lejern. I t West Vlams is da owuk zo-uh. Mo bie us is da noh e bitje anders; m'en wiedre noh de dubble vorm'n:
EN
- 1e persoon enkelvoud: 'k en ik
- 2e persoon enkelvoud: j'eh gie
- 3e persoon enkelvoud: ie jet em (mannelijk)/ s' eh sie(vrouwelijk)
- 1e persoon meervoud: m'en wiedre
- 2e persoon meervoud: j'et giedre
- 3e persoon meervoud: s'en ziedre
ZIEN
- 1e persoon enkelvoud: 'k zien ik
- 2e persoon enkelvoud: je zie gie
- 3e persoon enkelvoud: ie is em (mannelijk)/ s'is sie(vrouwelijk)
- 1e persoon meervoud: me zien wiedre
- 2e persoon meervoud: je zie giedre
- 3e persoon meervoud: ze zien ziedre
Eh formidoabeln woe'erdnschat
Atter iejen toale voer olles en nohhentwuk goeklink'nduh woe'erdn eht, isttochwel ’t Westvlams zekerstn! Of wuk peiziejiervahn:
- Affeceirn: hoaze heevn
- Andjoen: ajuin
- Antertn: vertrekken
- Antie(d)n [westhoek] / Tie(r)lijk [Zuid-West-Vlaandren]: vroeg
- Aokre: zie Seuluh
- Ballasoewere, Juttekakokuhr, Renne: schommel
- Ballows vorkn: hooi
- of strobalen middels een hooivork op de aanhangwagen achter de tractor leggen
- Bollekihte/Bollekette: een king-size knikker
- Buzze heevn: goaze heevn
- Camelot: both goedkoop en duurkoop
- Compjoetre: verstnad: zet e kje joen compjoeter in hangjazeker
- Cornisje: dakgoot
- Deur: door
- Deure: deur
- Dilt: "zolder" boven stallen, dient op hooi/stro te stockeren
- Djistekakker: dikkenekke
- Erweetn schussnt: Erwten van de pel ontdoen
- Ehrtefrettuhr: een zeurkous
- Ersatz: vervangmiddel van mindere kwaliteit
- Fikke: een gebrekkig mens
- Flusj: vangtros
- Flutse: misser
- Freubl: kleuteronderwijs
- Frottn: flemen
- Furnient: ongedierte (bij insecten)
- Frutnier: wesp
- Gerre: een gat, kier bv. de deure stoat up e gerre
- Gesoere: vrouwspersoon dat meestal in de struiken gevonden wordt
- Gesgjeete: vrouw met de intelligentie van de gesoere maar met minder succes bij de mannen
- Goaze heevn: rap voortdoen / iets laten ontsnappen per anum
- Hejul die santaboetiek: heel dat zaakske
- In kweiste zien: Ruzie maken
- t Ipperste: de zolder
- Jeunn: zich amuseren
- Kariot: oud vehikel
- Kalut: voorwerp
- Ketsebolle ball: ball (oh)
- Keunesniederke::cuttermes
- Kieszak: vettigaard
- Kluntn: onhandig mens
- Klutters / Klutterheeld: kleingeld
- Klutns: geld
- Knuste/spekke: snoepje
- Koentroarieje: integendeel, tegendraads
- Kolisheklutser: nietsnut met grote mond
- Kortwoagn: kruiwagen
- Krudekoeke/zhoetekoeke/pindepisse: peperkoek
- Kussnbietre: kerel met een klein lief
- Kwisje/kwitzonders: Ik ben benieuwd
- Lattestwoors: rolluiken
- Lettre: weinig
- Lochtink: moestuin
- Lutte heevn: goaze heefn
- Lucht: lucht, ook licht
- Luchtploate: CDrom, plank met verkeerssignalisatie om aan een aanhangwagen te hangen
- Marbels/Marbel’n: knikkers/met knikkers spelen
- Meezje: mug
- Meuzel: boodschappentas/zak
- Messink :mesthoop
- Miern zejekken/miern/zjeekn: zeveren
- Moenter: uurwerk
- Mulepère/kletse teegn n kop: klap in t gezicht (muilpeer)
- Naftindoewun: de auto van verse brandstof voorzien
- Oalkartiejel: beerkar
- Pallulle: Pannenkoek
- Pallullewuppre: Drogegrappenmaker
- Pekkeln: spelen met de pekkels
- Pekker: iemand die op cafe blijft hangen, bv. Erpel et gister were gepekt
- Period: paard (boern)
- Pernikkuhl: klein, onbeduidend mannetje
- Pertanks: nochtans
- Phaddizhe: mens verslaafd aan ... (bv blokphaddizhe = (meestal vrouwelijk) persoon die het blokken niet kan laten)
- Pieanewies:stiilletjesaan
- Picknickels / Picknick'n: nic-nacskes (of iets in die aard)
- Piel: batterijtje
- Frutnier: wesp
- Pieleboet rechte: stokstijf de lucht in
- Poestern: 's morgens en 's avonds de dieren verzorgen [kan ook gebruikt worden: ie j'is em zien vrommensch hon poestern]
- Porre: ontstaan uit het Westland! Poperings woord voor een goe gebouwde vrouw [kloeke porre], vandoar pur uytbreidinge voor meisje --> 'studentin'
- Preus/Preus luk vejertih: trots/ enorm trots zijn
- Puppegoale: kruiwagen/doelpunt van puyppe
- Pursentjuh: geduld
- Puuste scheurn: geniepig vertrekken
- Ruutte: venster
- Rulle: meikever
- Schjerzjuh: deken
- Schuttels, de schuttels doewun: de vaat doen/stuks gezouten vlees
- Schufln: fluiten, ook vogelzang
- Schuuflette: fluitje
- Schurdih/Schurihoard: roekeloos, roekeloos persoon
- Schuw: gevaarlijk/geweldig (let op het verschil in betekenis)
- Seuluh: emmer
- Sjarlotte: kleine ui
- Sjette: wol
- Sjette heevn: 1ste betekenis van goaze geevn
- Sjhuttehg: slordig
- Slunsuh: vod/vrouw met lichte zeden -cf. de tring en dn tram zien droovre hewist-
- Sliejut: Plaats in stal waar een koe staat
- Sloter: sleutel
- Slwoore: sloor, arme vrouw
- Smihrlaprie: goederen van bedenkelijke kwaliteit
- Smuk [Smukk'n]: motregen [motregenen]
- Sossiesong: worst
- Stande: kuip voor gezouten vlees
- Stesse: staartje in het haar
- Stoffoatje: materiaal
- Sturtn: morsen
- Stutemeuzel: boterhammendoos
- Sthuttn: boterhammen
- Stutesjchoajer: boterhammenbedelaar
- Tartinee: soort zangvogel
- Tefeete: direct [uitgesproken met accent grave]
- Tettink/Tettingngn: regenworm, regenwormen
- Tevoorn: daarstraks
- Tjeele: Teil
- Toeback: tabak grove snee op en top/onguur Leuvens figuur
- Toetoet: jazeker
- Toppère: salto
- Troame: handvat
- Truntuh/truntoart: treuzelaar
- Tuutje: fopspeen/ klein uitsteeksel op een overigens glad oppervlak/ klein geluidssignaal
- Ulluh / Uljuh: deksel / dekseltje
- Ulluhwupper: kroontjeswipper, flesopener
- Van tweirstn: Dwars
- Verschoalen va bier: sjambreren van bier
- Verzekers: waarschijnlijk
- Veugl, veugln: vogel, ook fig, vandaar het werkwoord
- Veust: nok van een dak
- Vlerke: vleugel
- Vliegene: hoaze heevn
- Vrommensch: vrouw
- Vurdummeliern: vernielen
- Vowte/Volte: slaapkamer op het 0.5e verdiep
- Vuhlleege: onhygienische vrouw
- Wietn/Tjeutn: onnozelaar
- Wikkeln / Roern: bewegen
- Whiff, Whuff: vrouw, geen negatieve connotatie
- Worte: wrat
- Wuf: een menspersoon van t vrouwelijk geslacht
- Zandblad: litter tobacco
- Zeemtette: slijmbal, zagevent
Zhoo hezeid
- lat d'appe angnn enold de spoa moar ut : laat de hakbijl maar hangen en haal de spade maar uit
- ’t lopt e petrain los in de kotralie: Er loopt een varken los in de koten
- ’t dest e keu van ensten tens ’t stik: er loopt een konijn over het veld
- fris ann vis/kil ant spil/wak ann zak/koud ann bout: Het is slecht weer
- leute ann de preute: Ha, er is verbetering op komst
- t'is e rute ut tus en at rint, rinnnt trin: Oei, het regent binnen
- moa joangsje toch: Allez
- latjepietjang: gekende Chinees met WestVlaamse wortels
- snitzakov: gekende Rus met WestVlaamse wortels
- jeunijoe: Amuseert u zich?
- ejeurebi: Heeft u een uurwerk bij?
- komdajekut: Kom maar af als je kan
- schèregie joenol?: Moet u zich al scheren?
- doeje kalletjoetn botnn a: Doe je rubberen laarzen maar aan
- e schup ijenol: een trap tegen de kont
Uutrukking'n
’t Is nie omdatt'r in ’t ahbehjin zukken'oap schoewene uutrukking'n bestaon, damme widder moet'n achterbluv'n. Miejer noch: 'k goan dirrekteh ki toogn dam widder supehriejuhre uutrukking'n en, vehle schonder, welspreek'nder en briejetsproakieger dan ol d'rihste. Kik mor eh ki no wuk datter ier oender stoat. Voe de poar sukkeloars die noch hin Westvlams verstoan (Uhls! Kiehk'ns!) e'k der toen mor de vertoaling bie gezwierd. Ge ziet uht: muh zin widder noch de slichtste nieje!
- Ahtuh mehk smakt no stroent, is de koewe onguhzoent: als er zich problemen voordoen, kun je maar beter op zoek gaan naar de oorzaken die eraan ten gronde liggen
- Behter uh bleine up jun dumme, dan'eh flesche zoender hat: draag zorg voor je flesje bier op plaatsen waar je door omstandigheden vaak een onverwachtse en ongewilde duw te beurt valt
- Duh kiekens zitt'n deur den droad: dat meisje daar draagt geen beha
- Ge zit d'ran glik mettes giejete: welke truuks je ook uit je mouw schudt gedurende het verdere spelverloop, ik ga winnen
- De schoane smietn ze weh, mo de kuut oed'n ze: Pas op dat je niets weg werpt dat je nog nodig zou kunnen hebben
- Gif moh pulle: zorg er maar voor dat het snel vordert
- ti ol hin oarsniejen: het is niet allemaal even triviaal
- Kuust mo juh schuppof: maak maar dat je weg komt
- 'k hon daddier eh kih rap hon doewen hoan: ik zorg er wel voor dat het zo snel mogelijk in orde komt [let op het typische meermaals gebruiken van het werkwoord 'goan'.
- Da vrommensch zit vul\ Z'is zie vul hestookn: Die vrouw is zwanger
- Te dom om ooi teetn: zo dom als t achterste van een koe
- Jé nond in ze zak zoa bitn dat toar aje mule plakt....:zo'n miserie hebben dat..
- ’t fienste isoakzenoar : hij is niet erg slim, doet nogal vreemde dingen
- De luht dwoohhdt doeuh : het licht uitdoen
- ’t rint mollejoengn : het regent echt heel hard
- Eh vhis meubel : een onaangenaam vrouwelijk persoon
- ’t woaijt lik de vroede bjeestn : het waait heel erg
- Eh stoet ransel : vrouw die niet op haar mond gevallen is
- Jed etwie binn buk edoan: Hij heeft iemand beetgenomen
- Gif moa sjette/pulle/gette/goaze/spunse/petrolle/ : Begin er maar snel aan
- ’t rint dat zikt: ’t rint mollejoengn
- Je kut'n deur de goote/ t ghooteghat trekkn: Hij is graatmager
- tsjakut tsjakin: in alle richtingen, chaotisch
- Ol da pwootn en oorn et: iedereen
- e Beskeetn commisje: iets wat je niet graag doet maar waarvoor men je in t gat gestoken heeft
- De preute of zien : doodop zijn
- De mwoord steekn : sterven
Aj meh nus wilt koarten moej weh weetn oe daj duh viejer soewertn troef \par moed'uutspreekn int Westvlams: Ehrtns, Piekkns, Koekns en Kloavers.
met dank aan
WWW World Wide Westvlams Web
